Dün Londra’da düzenlenen Ulusal Danışma ve Psikoterapi Konferansına katıldım. Konferansta Profesör Philip Zimbardo’da sunum yaptı. Ve hala tartışılan, etik kurallara uygun olmadığı düşünülen (ki o tarihlerde henüz bu türden etik kurallar belirlenmemişti) ünlü Hapishane Deneyini anlattı. İnsanların günlük hayatta benimsediği rollerle ilgili bir farkındalık yaratabileceğini düşündüğümden paylaşmak istedim.
Zimbardo 1971 yılında insanların sosyal rollere nasıl tepki verdiğini değerlendirmek için bu deneyi dizayn etmiş. Hapishane simülasyonunun oluşturulduğu bu deneyde üniversite öğrencilerini denek olarak kullanmış. Bir grup genci mahkûm ve ikinci grubu gardiyan olarak atamış. Mahkumlara gardiyanların emirlerini dinleme zorunluluğunu yüklemiş, gardiyanlara ise mahkumlara sözlerini geçirebilmek için gerekirse sert davranabileceklerini ama şiddete başvurmamaları gerektiğinin sorumluluğunu vermiş. Tutuklanma süreçleri de gerçekteki gibi kurgulanmış. Kılık, kıyafet ve yatma-kalkma düzeninden tutun bütün detaylar gerçek bir hapishane gibi düzenlenmiş.
İki hafta sürmesi planlanan bu deneyin ikinci gününde ortam gerilmeye başlamış. Hepsi üniversite öğrencilerinden seçilmiş denekler bir kısmı birer sadist gardiyana, mahkum grubu ise kimisi korkak kimisi asi birer mahkuma dönüşmüş. Deneyin altıncı gününde, deneklerin birbirlerine tavrı iyice vahşi bir hal aldığından Zimbardo bu deneyi sonlandırmak zorunda kalmış.
Bu deney, toplumun biçtiği rollerden, bireyin farkında olmadan nasıl etkilendiğini gözler önüne seriyor. Dolayısıyla da akla pek çok soru geliyor.
Günlük hayatta sahiplendiğimiz rollerin üzerimizdeki etkisi neler? Ev, iş ve sosyal ortamlardaki rollerimiz nasıl? Peki ebeveynken, evlat rolümüzden ne kadar farklıyız? Eş/sevgili veya arkadaş rollerimiz benzer mi? Çocuğumuzun bebekliğinden ergenliğine giden süreçte, ebeveyn rolümüz farklılık gösterdi mi? .
Roller ve etkileri üzerine sorulacak çok soru var. Cevaplarının ise, bize ne söylediğine kulak vermek lazım. Sosyal rollerinizin farkına varıp, zararlı etkilerinden sıyrılmanızı dilerim🌟